Ana içeriğe atla

Bilmeye En Temelden Başlamak:Bilgi Nedir ve Nereye Götürür?

“Bilmeye En Temelden Başlamak:Bilgi Nedir ve Nereye Götürür?” 

 

⸻ I. BİLMEK NEDİR?İnsanoğlunun ilk farkındalığı, bilme arzusudur. 

Henüz çocukken başlayan bu arayış, “Bu ne?”, “Neden?”, “Kim?” gibi sorularla başlar. 
Ama bu soruların en köklüsü şudur: “Ben neyim, bu dünya ne, ve her şey neden var?” İşte bu temel sorular, insanı bilgi felsefesine yani epistemolojiye götürür.

 ⸻ II. BİLGİNİN ÜÇ TEMEL UNSURU: Her bilgi, üç sütun üzerine oturur: 

1.İnanç (tasdik): Bir şeyi doğru kabul etmektir. Örneğin, “Yerçekimi vardır” demek, buna inanmaktır. 
2. Doğruluk (mutabakat): Bu inandığın şey gerçekten doğru mu? Yani dış dünyaya, hakikate uygun mu? 
3.Gerekçelendirme (delil): İnandığın şeyi niye doğru kabul ediyorsun? Sebebin, dayanağın ne? İslam düşüncesinde buna “ilim” denir. Bu üçü bir araya gelirse, ancak o zaman bilgi olur. Yoksa zanna, vehme, sezgiye veya taklide kalırsın. 
 

 ⸻ III. BİLGİNİN KAYNAKLARI: Bilgiye nasıl ulaşırız? 

İslamî kelam geleneği bunu şöyle tasnif eder: 
1.Duyular (his): Göz, kulak, dokunma vs. → Ama duyular yanılabilir. Yanılsama, halüsinasyon örnekleri çoktur. 
2.Akıl (akl-ı selim): Kıyas, çıkarım, mantık yürütme. → Ama tek başına her şeyi çözemez. Bazı metafizik konularda yetersiz kalır. 
3.Haber (nakil): Başkasından gelen bilgi, özellikle de vahiy. → En sağlam olanı, sadık ve masum haber olan Kur’an’dır. Buna haber-i sadık denir. 
 

 ⸻ IV. BİLGİ TÜRLERİ: (Hiyerarşi) Her bilgi eşit değildir. İslam düşüncesinde bilgi çeşitleri şöyle ayrılır: 

 Türü Tanımı Güvenilirlik 
 İlim Kesin bilgi (yakîn) En yüksek 
 Zan Kuvvetli ihtimal, ama kesin değil Orta 
 Şek İki taraf da eşit derecede mümkün Düşük  
Vehim Zayıf ihtimal, güçlü olmayan sezgi 
 

V. BİLMENİN GAYESİ NEDİR? Modern dünyada bilgi güç için kullanılır. Bilmek, kontrol etmek, yönetmek, hükmetmek içindir. Bu yüzden “bilgi = güç” denmiştir (Francis Bacon). 

 
Ama Kur’an’ın cevabı başkadır: “Yaratan Rabbinin adıyla oku!” (Alak, 1) 
Yani bilginin amacı: 
 
•Hakikati bulmak, 
•Kendini ve Rabbini tanımak, 
•Marifetullah elde etmek, 
•Ahlak ve sorumluluk bilincine ulaşmaktır. 
 

⸻ VI. MODERN ÇIKMAZ: BİLGİ VAR AMA HAKİKAT YOK! 

 Bugünün insanı, bilgi patlaması yaşarken aynı anda hakikat açlığı çekiyor.
 
•Bilim var, ama anlam yok.
•Veri var, ama hikmet yok. 
•Bilgi var, ama yön yok. 
•Her şey hakkında bilgi var, ama niçin varız sorusu cevapsız. 
 
 İşte bu yüzden: Vahiy olmadan bilgi, başıboş kalır. Marifet olmadan akıl, nefse esir olur. 
 

 ⸻ VII. SONUÇ: BİLGİ, HAKİKATE GÖTÜRMELİDİR 

 Gerçek bilgi şudur: 
•Kendini bilen, Rabbini bilir. 
•Rabbini bilen, yaratılışın sırrını anlar. 
•Sırrı anlayan, sorumluluk hisseder. 
•Bu sorumluluk, kişiyi şirkten uzaklaştırır, tevhid yoluna sokar. 
 

⸻ Son Söz:“Allah’tan ancak bilen kulları içleri titreyerek korkar.” (Fâtır, 28) 

 
“Onlar ayakta dururken, otururken ve yanları üzerindeyken Allah’ı anarlar…” (Âl-i İmrân, 191)
Resim

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Bakara Suresi 255(Ayet-el Kürsi), 256,257,258. Ayet-i kerimelerin Elmalılı Hamdi Yazır Tefsirinden

Bakara, 2/255. Ayet  اَللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَۚ اَلْحَيُّ الْقَيُّومُۚ لَا تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلَا نَوْمٌۜ لَهُ مَا فِي السَّمٰوَاتِ وَمَا فِي الْاَرْضِۜ مَنْ ذَا الَّذ۪ي يَشْفَعُ عِنْدَهُٓ اِلَّا بِاِذْنِه۪ۜ يَعْلَمُ مَا بَيْنَ اَيْد۪يهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْۚ وَلَا يُح۪يطُونَ بِشَيْءٍ مِنْ عِلْمِه۪ٓ اِلَّا بِمَا شَٓاءَۚ وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضَۚ وَلَا يَؤُ۫دُهُ حِفْظُهُمَاۚ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظ۪يمُ Allah, O'ndan başka tanrı yoktur; O, hayydir, kayyûmdur. Kendisine ne uyku gelir ne de uyuklama. Göklerde ve yerdekilerin hepsi O'nundur. İzni olmadan O'nun katında kim şefaat edebilir? O, kullarının yaptıklarını ve yapacaklarını bilir. (O'na hiçbir şey gizli kalmaz.) O'nun bildirdiklerinin dışında insanlar O'nun ilminden hiçbir şeyi tam olarak bilemezler. O'nun kürsüsü gökleri ve yeri içine alır, onları koruyup gözetmek kendisine zor gelmez. O, yücedir, büyüktür. Kur'an-ı Kerim T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı *** Bakara, 2/256....
Yorum Gönder
Devamı

Bakara Suresi 1-5 ayetlerinin Meali ve Elmalılı Hamdi Yazır Tefsiri: 1-Elif. Lâm. Mîm. 2-O kitap (Kur'an); onda asla şüphe yoktur. O, müttakîler (sakınanlar ve arınmak isteyenler) için bir yol göstericidir. 3-Onlar gayba inanırlar, namaz kılarlar, kendilerine verdiğimiz mallardan Allah yolunda harcarlar. 4-Yine onlar, sana indirilene ve senden önce indirilene iman ederler; ahiret gününe de kesinkes inanırlar. 5-İşte onlar, Rablerinden gelen bir hidayet üzeredirler ve kurtuluşa erenler de ancak onlardır.

Bakara, 2/1. Ayet  الٓمٓ ۚ  Elif. Lâm. Mîm.  Bakara, 2/2. Ayet  ذٰلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَۚۛ ف۪يهِۚۛ هُدًى لِلْمُتَّق۪ينَۙ  O kitap (Kur'an); onda asla şüphe yoktur. O, müttakîler (sakınanlar ve arınmak isteyenler) için bir yol göstericidir.  Bakara, 2/3. Ayet  اَلَّذ۪ينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُق۪يمُونَ الصَّلٰوةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَۙ  Onlar gayba inanırlar, namaz kılarlar, kendilerine verdiğimiz mallardan Allah yolunda harcarlar.  Bakara, 2/4. Ayet  وَالَّذ۪ينَ يُؤْمِنُونَ بِمَٓا اُنْزِلَ اِلَيْكَ وَمَٓا اُنْزِلَ مِنْ قَبْلِكَۚ وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَۜ  Yine onlar, sana indirilene ve senden önce indirilene iman ederler; ahiret gününe de kesinkes inanırlar.  Bakara, 2/5. Ayet  اُو۬لٰٓئِكَ عَلٰى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ وَاُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ  İşte onlar, Rablerinden gelen bir hidayet üzeredirler ve kurtuluşa erenler de ancak onlardır.  Kur'an-ı Kerim  T.C. Diyanet İşleri Başkanlığı Bakara Suresi 1-5 ayetlerinin Elmalılı Hamdi Yazır Tefsiri: ...
Yorum Gönder
Devamı

Bakara Suresi 21-25. Ayetler Elmalı Hamdi Yazır Meali ve Tefsiri:

Bakara Suresi 21-25. Ayetler Elmalı Hamdi Yazır Meali ve Tefsiri: Meâl-i Şerifi 21- Ey insanlar! Sizi ve sizden öncekileri yaratan Rabb'inize kulluk edin ki (Allah'ın) azabından korunasınız. 22- O (Rabb) ki yeri sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirdi, onunla size rızık olarak çeşitli ürünler çıkardı. Öyleyse siz de, bile bile, Allah'a eşler koşmayın. 23- Eğer kulumuz (Muhammed)a indirdiğimiz (Kur'ân)den şüphe içinde iseniz, haydi onun gibi bir sûre getirin, Allah'tan başka güvendiklerinizin hepsini çağırın; eğer doğru iseniz. 24- Yok yapamadıysanız, ki hiçbir zaman yapamayacaksınız, o halde yakıtı insanlar ve taşlar olan, inkârcılar için hazırlanmış ateşten sakının. 25- İnanıp yararlı işler yapanlara, altlarından ırmaklar akan cennetlerin kendilerine ait olduğunu müjdele! Onlardaki herhangi bir meyveden rızıklandırıldıklarında: "Bu daha önce de rızıklandığımız şeydir" derler ve o rızık birbirinin benzeri olma...
Yorum Gönder
Devamı

Rad Suresi 2-5. Ayetlerin Meali ve Elmalılı Tefsirinden Açıklamaları:

Rad Suresi 2-5. Ayetlerin Meali ve Elmalılı Tefsirinden Açıklamaları: Ra'd Sûresi (2) اَللّٰهُ الَّذٖی رَفَعَ السَّمٰوَاتِ بِغَیْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوٰى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَؕ كُلٌّ یَجْرٖی لِاَجَلٍ مُسَمًّىؕ یُدَبِّرُ الْاَمْرَ یُفَصِّلُ الْاٰیَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَٓاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ ﴿٢﴾  Meal Allah, gökleri gördüğünüz herhangi bir direk olmadan yükselten, sonra Arş'a kurulan, güneşi ve ayı buyruğu altına alandır. Bunların hepsi belli bir zamana kadar akıp gitmektedir. O, her işi (hakkıyla) düzenler, yürütür, âyetleri ayrı ayrı açıklar ki Rabbinize kavuşacağınıza kesin olarak inanasınız. (2)  Ra'd Sûresi (3) وَهُوَ الَّذٖی مَدَّ الْاَرْضَ وَجَعَلَ فٖیهَا رَوَاسِیَ وَاَنْهَارًاؕ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ فٖیهَا زَوْجَیْنِ اثْنَیْنِ یُغْشِی الَّیْلَ النَّهَارَؕ اِنَّ فٖی ذٰلِكَ لَاٰیَاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَكَّرُونَ ﴿٣﴾  Meal O, yeri yayıp döşeyen, orada dağlar, nehirler meydana getiren, orada her türlü meyveden (erkekli-diş...
Yorum Gönder
Devamı

Şüphe yok ki göklerin ve yerin yaradılışında ve gece ile gündüzün ihtilâfında elbette tam akıl sahipleri için açıkça deliller vardır. ﴾Ali İmran 190﴿

إِنَّ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ وَٱلْفُلْكِ ٱلَّتِى تَجْرِى فِى ٱلْبَحْرِ بِمَا يَنفَعُ ٱلنَّاسَ وَمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مِن مَّآءٍ فَأَحْيَا بِهِ ٱلْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٍ وَتَصْرِيفِ ٱلرِّيَٰحِ وَٱلسَّحَابِ ٱلْمُسَخَّرِ بَيْنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ لَءَايَٰتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ Şüphesiz, göklerin ve yerin yaratılışında, gece ile gündüzün birbiri ardınca gelişinde, insanlara yarar sağlayacak şeylerle denizde seyreden gemilerde, Allah'ın gökyüzünden indirip kendisiyle ölmüş toprağı dirilttiği yağmurda, yeryüzünde her çeşit canlıyı yaymasında, rüzgarları ve gökle yer arasındaki emre amade bulutları evirip çevirmesinde elbette düşünen bir topluluk için deliller vardır.   ﴾Bakara 164﴿   إِنَّ فِى خَلْقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَٱخْتِلَٰفِ ٱلَّيْلِ وَٱلنَّهَارِ لَءَايَٰتٍ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَٰبِ Şüphe yok ki göklerin ve yerin yaradılışında ve gece ile gündüzün ihtilâfında e...
Yorum Gönder
Devamı